Για τη συλλογή διηγημάτων του Henri Michaux,
Εκουαδόρ (εκδ. Άγρα)
Σύγχρονος των σουρεαλιστών αλλά ξένος προς το κίνημά τους, ο Ανρί Μισό υπηρέτησε με το ίδιο πάθος τη γραφή και τη ζωγραφική. Γεννημένος Βέλγος και πολιτογραφημένος πολλά χρόνια αργότερα Γάλλος, ο Μισό βίωσε τη σχέση του με τη λογοτεχνία και την τέχνη ως μια ύψιστη διανοητική περιπέτεια, ενίοτε μεταφυσικής υφής, διανύοντας μια απόλυτα προσωπική και μοναχική πορεία. Αρνούμενος τις ιδεολογικές, πολιτικές αλλά και αισθητικές δεσμεύσεις, προσπάθησε με όλα τα μέσα να εξερευνήσει την εσωτερικότητα, να χαρτογραφήσει τον «ένδον χώρο», έναν χώρο ασταθή, ευμετάβλητο, που κρύβει κάτω από την εκάστοτε φαινομενική ισορροπία του βάραθρα και αβύσσους. Ταξιδεύοντας, γράφοντας, σχεδιάζοντας, ο Μισό διέγραψε μια επικίνδυνη όσο και πρωτότυπη τροχιά στο στερέωμα των γραμμάτων και των τεχνών καταθέτοντας με τη ζωή και το έργο του μία και μόνο αγωνία: την αγωνία του κενού και της ανέφικτης πλήρωσής του.
Άνθρωπος της περιπέτειας, αποφασισμένος εξαρχής να εξερευνήσει τον κόσμο, τον ανθρώπινο νου και τις άρρητες προεκτάσεις τους, θα εγκαταλείψει την Ιατρική για να μπαρκάρει και εφεξής η περιπέτεια θα ταυτιστεί με τη ζωή του. Οι περισσότεροι τίτλοι των έργων του, όπως και το Εκουαδόρ, είναι κινήσεως σημαντικοί. Ένα sui generis ταξιδιωτικό ημερολόγιο, στο οποίο ο Μισό περιγράφει το μεγάλο ταξίδι του, σε ηλικία 29 ετών, όταν διέσχισε τα βουνά του Ισημερινού και τα δάση της Βραζιλίας για να φθάσει έναν χρόνο αργότερα στον Αμαζόνιο. Φίλος του Πολάν, συνοδοιπόρος του Ουνγκαρέτι και του Κλε, ο Μισό θα αρχίσει να γίνεται γνωστός στο ευρύ κοινό με τη διάλεξη του Ζιντ Ας ανακαλύψουμε τον Μισό που δημοσιεύτηκε το 1941, η αληθινή δημοσιότητα όμως θα επέλθει στα τέλη της δεκαετίας του '50.
Καλλιτέχνης της οργής, της παραφοράς, της έντονης συγκίνησης, του οριακού βιώματος, ο Μισό θα δημιουργήσει τόσο στη λογοτεχνία όσο και στη ζωγραφική ένα προσωπικό ύφος άμεσα αναγνωρίσιμο, το οποίο συναιρεί την ένταση με το χιούμορ. Ένα ύφος κυρίαρχο ήδη στο Εκουαδόρ, το πρώιμο αυτό ημερολόγιο των μεταπτώσεων και της φθοράς της οργανικής και ανόργανης ύλης. Ο Μισό ταξιδεύει για να φθάσει στο Εκουαδόρ και να συναντήσει έναν κόσμο εύθραυστο και εύθρυπτο, που κρύβει μέσα του ως μόνιμη απειλή το κενό. Έναν κόσμο φευγαλέο, παρά τη συγκροτημένη εμφάνισή του, που επιβάλλεται στο βλέμμα και την ουσία του οποίου αποδίδει θαυμάσια το ποίημα με τον εύγλωττο τίτλο Με μια τρύπα γεννήθηκα, στα μισά περίπου του βιβλίου. Έχοντας ήδη επιλέξει το αλκοόλ και τα ναρκωτικά ως μέσα διαφορετικής βίωσης της πραγματικότητας, ο συγγραφέας παρατηρεί τον περιβάλλοντα χώρο με περιέργεια ανάμεικτη με τρόμο. Και επιτυγχάνει έναν αξιοθαύμαστο βαθμό εξοικείωσης με το τοπίο και όσα το κατοικούν, παρά τους κινδύνους που ενεδρεύουν σε κάθε του βήμα, παρά τον πόνο που του προκαλεί η διαβίωσή του στην άγρια ζούγκλα. Ανά πάσα στιγμή είναι εκτεθειμένος σε κάθε λογής ασθένειες, ελονοσία, δηλητηρίαση, λέπρα, στις επιθέσεις των Jivaros, των «άπιστων» ιθαγενών που σκοτώνουν με το ακόντιο όλους όσοι δεν ανήκουν στη φυλή τους, με εξαίρεση τις γυναίκες. Στη «γαιώδη» παλέτα του Ισημερινού κάθε κίνηση είναι ένα άλμα προς το κενό, στο οποίο ο συγγραφέας αφήνεται με ενθουσιασμό για να το γνωρίσει και να το ζήσει με ένταση, με αντίτιμο τον πόνο, την τιμωρία του σώματος, η οποία στην προκειμένη περίπτωση συνίσταται στην έκθεσή του στο άγνωστο Εκουαδόρ. Όπου το κακό δεν πλήττει μόνο τους ανθρώπους αλλά και τη φύση και τον κόσμο ολόκληρο στην πιο βαθιά ουσία του, είναι
ενδιάθετο και γι' αυτό ακατανίκητο.
Στο Εκουαδόρ ο Μισό στρέφεται προς την εξερεύνηση της ετερότητας ύστερα από μια συστηματική όσο και εκ των έσω υπονομευμένη άσκηση αναζήτησης ταυτότητας στο πρώτο, αυτοβιογραφικό βιβλίο του Ποιος ήμουν. Θαυμαστής του Λοτρεαμόν, ο οποίος τον ώθησε στη λογοτεχνία, ο Μισό θα αναζητήσει τις δικές του ιδιότητες μέσα στον Άλλον και η τέχνη του θα αποτελέσει ένα αναβράζον μείγμα, στις υψηλές θερμοκρασίες του οποίου τα διαχωριστικά ανάμεσα στο φανταστικό και στο πραγματικό εξαερώνονται επιτρέποντας την πλήρη ταύτισή τους. Την ίδια ταύτιση που συναντούμε στη δεύτερη περίοδο της ζωγραφικής του, την περίοδο των κηλίδων και της χρωματικής απεικόνισης των υπαρξιακών κατηγοριών του απόλυτου, του άπειρου και του κενού.
Το Εκουαδόρ είναι το τρίτο μόλις βιβλίο του Μισό που εκδίδεται στα ελληνικά, στην ποιητικότατη μετάφραση της Μαρίας Ευσταθιάδη, η οποία αντιμετώπισε με επιτυχία τα πολλαπλά προβλήματα και τις δυσκολίες ενός αποσπασματικού και ερμητικού κειμένου. Ένα κείμενο αντιπροσωπευτικό δείγμα της συλλογιστικής και προβληματικής του Μισό, μια εισαγωγή στην τέχνη και μια συμπύκνωση της αισθητικής του.
Βήμα 04/08/2002
Πρόλογος-Μετάφραση Μαρία Ευσταθιάδη