Για το βιβλίο του Τούρμγιερν Σέβε,
Φλέγομαι (εκδ. Scripta)
Tη δεκαετία του 1980, παρά το γεγονός ότι το μεταπολιτευτικό, επαναστατικό κλίμα είχε αρχίσει να καταλαγιάζει, ο Μαγιακόφσκι εξακολουθούσε να βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη. Τα ποιήματά του κυκλοφορούσαν σε διάφορες μεταφράσεις, εκδίδονταν η αλληλογραφία, τα μανιφέστα και οι πολιτικές του παρεμβάσεις. Δίπλα στον Μαγιακόφσκι, οι σύντροφοι και συναγωνιστές του έδιναν επίσης το παρών, σε αφιερώματα του Φιλμ, σε κινηματογραφικά αφιερώματα, σε εκδόσεις. Ο Αϊζενστάιν, ο Τζίγκα Βερτόφ και ο κινηματογράφος-μάτι, ο Τάτλιν και ο Μέγερχολντ, ο Μπουλγκάκοφ και ο Μπουρλιούκ, η Ποπόβα συντρόφευαν όλους όσοι ενδιαφέρονταν για τις εξελίξεις στην τέχνη και στην πολιτική που πυροδότησαν το όραμα της Επανάστασης και η συγκεκριμένη πρακτική της στην πρώιμη ΕΣΣΔ. Επειτα ο σοσιαλισμός άρχισε να καταρρέει με ταχείς ρυθμούς και συμπαρέσυρε στην πτώση του δικαίους και αδίκους, επαναστάτες και γραφειοκράτες, ποιητές και γραφιάδες, δολοφονημένους και αυτόχειρες, υποστηρικτές και πολέμιους του καθεστώτος, με έμφαση φυσικά σε όσους έζησαν στη χώρα της Οκτωβριανής Επανάστασης και δεν επέλεξαν για τους δικούς του λόγους ο καθένας την αυτοεξορία ή τη σιωπή.
Είκοσι χρόνια αργότερα, την ώρα που η δεκαετία του '20 και η αισθητική της πρωτοπορία επανέρχονται στο προσκήνιο ως πρόταση απάντησης στις νέες απορίες, εκδίδονται και πάλι δύο βιβλία για τον Μαγιακόφσκι: μια επιλογή ποιημάτων του από τον Μήτσο Αλεξανδρόπουλο (Μαγιακόφσκι Τα εύκολα και τα δύσκολα, Ελληνικά Γράμματα) και η μυθιστορηματική βιογραφία του από τον Τούρμπγιερν Σέβε, με τον χαρακτηριστικό τίτλο, δάνειο από ένα ποίημα του Μαγιακόφσκι, Φλέγομαι. Η μετάφραση της βιογραφίας αυτής δεν περιλαμβάνει πολλά ποιήματα από την εξαίρετη δουλειά του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου.
Είναι βέβαιο ότι οι περίπου 650 σελίδες της βιογραφίας του Μαγιακόφσκι κόστισαν στον Σέβε ατελείωτες ώρες εργασίας, τόσο για την αναζήτηση όσο και για τη σύνθεση του υλικού του ο όγκος των πληροφοριών που χρησιμοποιεί με τη βέλτιστη οικονομία είναι εντυπωσιακός. Χρησιμοποιώντας ως πρώτη ύλη τα ίδια τα κείμενα του Μαγιακόφσκι, την αυτοβιογραφία του, που ο ποιητής συμπλήρωσε και ολοκλήρωσε δύο χρόνια πριν από τον θάνατό του και της οποίας αποσπάσματα παραθέτει αυτούσια, τα ποιήματά του, τα μανιφέστα και τις επιστολές του, αλλά και μια σειρά ιστορικά ντοκουμέντα που ανασυνθέτουν με κάθε λεπτομέρεια την εποχή πριν από την Επανάσταση, την άνθηση και την απολίθωσή της, ο Σέβε σκιαγραφεί ένα ρεαλιστικότατο πορτρέτο του ποιητή. Ταξινομεί το πολυσύνθετο υλικό του με τρόπο ευφυή και αφηγηματικά αποτελεσματικό: η αφήγηση αρχίζει στις 26 Μαρτίου και ολοκληρώνεται στις 14 Απριλίου 1930: στις 26 Μαρτίου ο Μαγιακόφσκι βρίσκεται στην κλινική με κατάθλιψη· στις 14 Απριλίου αυτοκτονεί με μια σφαίρα στην καρδιά. Ο Σέβε, παρακολουθώντας κατ' επίφασιν γραμμικά τις 18 αυτές ημέρες, τη μία μετά την άλλη, πραγματοποιεί μαζί με τον ποιητή ένα ταξίδι στον χρόνο και κλείνει στα λίγα αυτά εικοσιτετράωρα την ιστορία των 37 χρόνων του. Η ημερομηνία παραμένει σταθερή, όλα τα κεφάλαια αρχίζουν στο παρόν, το 1930 της απογοήτευσης· και αμέσως μετά ο χρόνος κυλάει ελεύθερα, κυματοειδώς, αναδεικνύοντας τα κύρια γεγονότα της βιογραφίας του ποιητή, από τη νεανική ηλικία του ως το τέλος. Αυτή η χρονική διάχυση, η οποία διαρθρώνεται με βάση το 18ήμερο των Παθών, λειτουργεί σωτήρια για την αφήγηση σε δύο επίπεδα: αφενός της επιτρέπει να απεργάζεται την ίδια της την ερμηνεία και αφετέρου επιτρέπει στον αναγνώστη να σχηματίσει την εικόνα της πραγματικότητας με τον τρόπο του ποιητή, αποσπασματικά, αυθόρμητα, με πάθος, αμφιβολία και θλίψη.
Λίγα χρόνια πριν από την αυτοκτονία του και ενώ ζούσε έναν ακόμη θυελλώδη έρωτα, το τέλος του οποίου θα τον βυθίσει σε πιο βαθιά κατάθλιψη, ο Μαγιακόφσκι συνόψισε σε ένα τρίγωνο το νόημα της ζωής: τέχνη, σεξουαλικότητα, επανάσταση. Το νόημα πρώτα και κύρια της δικής του ζωής. Τέχνη: πρώιμος αναγνώστης και ποιητής, θα γράψει το πρώτο του ποίημα στις 26 Μαρτίου 1910. Φουτουριστής, ποιητής της
Επανάστασης στη συνέχεια, ο Μαγιακόφσκι δεν θα απαρνηθεί ποτέ την πρόκληση. Ακόμη και όταν απαρνιέται την κίτρινη μπλούζα των φουτουριστικών του εκρήξεων και το Σύννεφο με παντελόνια και ο Αυλός των σπονδύλων ανήκουν πια στο παρελθόν, όταν ζωγραφίζει αφίσες για την Επανάσταση ή όταν γράφει παιδικά βιβλία, ο Μαγιακόφσκι διατηρεί ατόφια την ισοπεδωτική ορμή και την ανατρεπτική αισθητική του, την καθολική του άρνηση για τον κομφορμισμό, το χιούμορ και τον σαρκασμό του, τον έρωτά του για την καθημερινή επανάσταση. Σεξουαλικότητα: από τη Μαρία, την πρώτη του αγάπη, ως τη Νόρα, την τελευταία, διά μέσου της θυελλώδους σχέσης του με τη Λίλι Μπρικ, που σφράγισε όλη του τη ζωή, ο Μαγιακόφσκι θα καταφεύγει μονίμως στον έρωτα, θα τον χαίρεται με πάθος και με το ίδιο πάθος θα θρηνεί την εφήμερη πνοή του. Ο έρωτας και η επανάσταση συδαυλίζουν την παραφορά του, ως την τελική αυτοπυρπόληση. Επανάσταση: θα την πιστέψει με όλη του τη δύναμη, θα την υπηρετήσει με όλη του τη φλόγα, θα την κρίνει με όλη του την αυστηρότητα και θα διαπιστώσει και τη δική της προσωρινότητα. Ενθουσιώδης και διαυγής, ανυποχώρητος και απελπισμένος, ο Μαγιακόφσκι θα σφραγίσει με τον θάνατό του το τέλος της σοσιαλιστικής αθωότητας.
Ο Σέβε και ο Γρ. Κονδύλης, με την εύστοχη και καλοδουλεμένη μετάφρασή του, ζωντανεύουν τον ποιητή της πίστης και της ανυπακοής, του έρωτα και της διαρκούς εξέγερσης και προτείνουν τον λόγο του ως απάντηση στις σύγχρονες ιδεολογικές αναζητήσεις.
Μετάφραση Γρηγόρης Ν. Κονδύλης
Βήμα 09/09/2001